Zabezpieczenie majątkowe w procesie karnym.

Zabezpieczenie
majątkowe to rodzaj środka przymusu, którego celem jest
zapewnienie wykonania orzeczenia - gwarantuje ono bowiem wykonanie
rozstrzygnięcia w zakresie odpowiedzialności karnej i dotyczy ono
majątku podejrzanego (oskarżonego). Podstawą orzeczenia
zabezpieczenia majątkowego jest art. 291 § 1 k.p.k., stanowiący,
iż: W razie zarzucenia oskarżonemu popełnienia przestępstwa, za
które lub w związku, z którym można orzec:

1. grzywnę,
2. świadczenie pieniężne,
3. przepadek,
4. środek kompensacyjny,
5. zwrot pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi korzyści
   majątkowej, jaką sprawca osiągnął z popełnionego przestępstwa,
   albo jej równowartości

- może
z urzędu nastąpić zabezpieczenie wykonania tego orzeczenia na
mieniu oskarżonego lub na mieniu, o którym mowa w art. 45 § 2
Kodeksu karnego, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że bez takiego
zabezpieczenia wykonanie orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie
utrudnione. Najczęściej zabezpieczenie zostanie zastosowane już na
etapie postępowania przygotowawczego po przedstawieniu podejrzanemu
zarzutów.

Choć
istota tej instytucji ma charakter cywilistyczny, to jednak ma ona
zagwarantować wykonanie orzeczenia w zakresie odpowiedzialności
karnej. Organem, który jest uprawniony do stosowania tego środka
przymusu na etapie postępowania przygotowawczego jest prokurator,
natomiast na etapie postępowania jurysdykcyjnego - sąd (zob. art.
293 § 1 k.p.k.). Decyzja w tym przedmiocie zapada w formie
postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy wnieść je
w terminie 7 dni od dnia otrzymania postanowienia, z kolei powinno
być ono przekazane do rozpoznania w terminie 48 godzin (zob. art.
463 § 2 k.p.k.).

Jako
obrońca w sprawach karnych o charakterze gospodarczym spotykam się
z instytucją zabezpieczenia majątkowego stosunkowo często. W
praktyce najczęściej występującym sposobem zabezpieczenia jest
zajęcie gotówki w określonej wysokości lub ustanowienie
zakazu zbywania nieruchomości wraz z obciążeniem jej hipoteką
przymusową. Niejednokrotnie pod wpływem rewizji sądowej
postanowienia o zabezpieczeniu są uchylane wskutek złożonego przez
obrońcę zażalenia.

Należy
ponadto podkreślić, iż zgodnie z art. 291 § 4 k.p.k.
zabezpieczenie majątkowe należy niezwłocznie uchylić w całości
lub w części, jeżeli ustaną przyczyny, wskutek których zostało
ono zastosowane w określonym rozmiarze,
lub powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie choćby w
części. Ustawodawca wprowadził zatem zasadę ciągłej kontroli
wykonywania zabezpieczenia majątkowego, bo przewidział tu wymóg
działania z urzędu. Zmiana okoliczności, o której tu mowa,
dotyczyć może zmiany okoliczności w postaci ustania obawy
niemożności wykonania orzeczenia, jak również zmiany w zakresie
wysokości grzywny, świadczenia pieniężnego, przepadku czy środka
kompensacyjnego (tak: K.T. Boratyńska, P. Czarnecki [w:] A. Sakowicz
(red.), KPK. Komentarz, wyd. 7, Warszawa 2016).