Porozumienia procesowe jako sposób na korzystne dla podejrzanego zakończenie postępowania karnego

Pod
pojęciem „porozumień procesowych” lub inaczej „konsensualnych
trybów zakończenia postępowania karnego” należy rozumieć
instytucje zmierzające do ograniczenia postępowania dowodowego,
takie jak m.in. wniosek o skazanie bez rozprawy (art. 335 k.p.k.) czy
dobrowolne poddanie się karze (art. 387 k.p.k.)¹.
Instytucje te zdecydowano się wprowadzić do procedury karnej z
uwagi na możliwość odformalizowania
oraz skrócenia procesu karnego
w sytuacjach, gdy spełnione są ustawowe przesłanki uzasadniające
skorzystanie z ww. „ugodowych” form zakończenia postępowania
karnego. Przeprowadzenie w ich ramach pertraktacji (negocjacji) z
prokuratorem - najlepiej przy uczestnictwie obrońcy - pozwala
podejrzanemu niejednokrotnie na
uzyskanie większych korzyści
wynikających z zawartego porozumienia niż te, które byłyby do
uzyskania po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w sprawie.
Ustalenia co do wymiaru kary eliminują
niepewność
w tej kwestii - podejrzany wie bowiem już na tym pierwszym etapie
postępowania karnego, jak zakończy się sprawa
i jaka kara zostanie mu za dany czyn wymierzona, ponadto - z
uwagi na współpracę z organami ścigania - może
on liczyć na łagodniejszy wymiar kary oraz szybkie i sprawne
zakończenie postępowania karnego.
Oczywiście, zawarcie porozumień procesowych będzie możliwe po
spełnieniu ustawowych przesłanek zastosowania ww. przepisów, a
ponadto po dokładnym przeanalizowaniu korzyści, jakie podejrzany
może uzyskać po zawarciu porozumienia procesowego, dlatego też
zalecać należałoby skonsultowanie
swojej sytuacji procesowej z obrońcą,
który - po zapoznaniu się ze sprawą - weźmie udział w
negocjacjach w przedmiocie porozumienia oraz dokładnie wyjaśni
podejrzanemu warunki i zasady ewentualnej ugody.

Jeśli
chodzi o pierwszą z wymienionych wyżej instytucji - czyli
skazanie bez przeprowadzenia rozprawy, to regulujący je art. 335 §
1 k.p.k. stanowi, iż:

Jeżeli
oskarżony przyznaje się do winy, a w świetle jego wyjaśnień
okoliczności popełnienia przestępstwa i wina nie budzą
wątpliwości, a postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania
zostaną osiągnięte, można zaniechać przeprowadzenia dalszych
czynności (…). Prokurator, zamiast z aktem oskarżenia, występuje
do sądu z wnioskiem o wydanie na posiedzeniu wyroku skazującego i
orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych środków
przewidzianych za zarzucany mu występek, uwzględniających również
prawnie chronione interesy pokrzywdzonego. Uzgodnienie może
obejmować także wydanie określonego rozstrzygnięcia
w przedmiocie poniesienia kosztów procesu.

Pomimo
jednak możliwych do uzyskania korzyści na skutek negocjacji co do
wymiaru kary, oskarżony powinien zdawać sobie sprawę z faktu, iż
zacytowany przepis uniemożliwia mu wniesienie apelacji opartej na
zarzutach błędnych ustaleń faktycznych czy rażącej
niewspółmierności kary.

Kolejna
z wyżej wspomnianych instytucji uregulowana została w art. 387
k.p.k. (dobrowolne poddanie się karze), który stanowi, iż:

Do
chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych
na rozprawie głównej oskarżony, któremu zarzucono przestępstwo
zagrożone karą nieprzekraczającą 15 lat pozbawienia wolności,
może złożyć wniosek o wydanie wyroku skazującego
i wymierzenie mu określonej kary lub środka karnego, orzeczenie
przepadku lub środka kompensacyjnego bez przeprowadzania
postępowania dowodowego. Wniosek może również dotyczyć wydania
określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie poniesienia kosztów
procesu. Jeżeli oskarżony nie ma obrońcy z wyboru, sąd może, na
jego wniosek, wyznaczyć mu obrońcę z urzędu.

Przesłanki
zastosowania tej instytucji wyszczególnione zostały w § 2
cytowanego przepisu: Sąd
może uwzględnić wniosek o wydanie wyroku skazującego, gdy
okoliczności popełnienia przestępstwa i wina nie budzą
wątpliwości, a cele postępowania zostaną osiągnięte mimo
nieprzeprowadzenia rozprawy w całości; uwzględnienie wniosku jest
możliwe jedynie wówczas, gdy nie sprzeciwia się temu prokurator, a
także pokrzywdzony należycie powiadomiony o terminie rozprawy oraz
pouczony o możliwości zgłoszenia przez oskarżonego
takiego wniosku. Podobnie, jak w przypadku skazania
bez przeprowadzenia rozprawy, również w tym przypadku oskarżony
nie będzie mógł oprzeć ewentualnej apelacji na zarzucie błędu w
ustaleniach faktycznych czy rażącej niewspółmierności kary.

Reasumując,
należy wskazać, iż zawieranie porozumień procesowych może
przynieść podejrzanemu spore korzyści - warto jednak, by przed
podjęciem decyzji o porozumieniu dokładnie oszacował on koszty
takiego rozwiązania - najlepiej najpierw konsultując swą
sytuację procesową z obrońcą.